రమేష్ బాబు కాంచనపల్లి
ఏ ఉద్యమమైనా దాని విజయాపజయాలను నిర్ణయించేది తుపాకులు కాదు, ప్రజలే. ప్రజల ఆశయాలను ప్రతిబింబించిన ఉద్యమాలు కాల పరీక్షను తట్టుకుని నిలిచాయి. ప్రజల దైనందిన జీవితాలతో మమేకమైన ఉద్యమాలు అంతిమ విజయాన్ని సాధించాయి.
వీర తెలంగాణ పోరాటం విజయం వెనుక రైతాంగం నిలిచింది. ప్రత్యేక తెలంగాణ ఉద్యమం విజయం వెనుక సమాజంలోని అన్ని వర్గాలు నిలిచాయి. విద్యార్థి నుంచి ఉద్యోగి వరకు, రైతు నుంచి మేధావి వరకు అందరూ ఉద్యమాన్ని తమ సొంత లక్ష్యంగా భావించారు. అందుకే ఆ ఉద్యమం రాజకీయ సరిహద్దులను దాటి ప్రజల ఆకాంక్షగా మారింది.
దీనికి విరుద్ధంగా మావోయిస్టు ఉద్యమం సామాజిక సమస్యలను ప్రస్తావించినప్పటికీ, ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థతో నిరంతర ఘర్షణ మార్గాన్ని ఎంచుకోవడం దాని విస్తరణకు పరిమితులు విధించింది.
గ్రామీణ పేదల సమస్యలను ముందుకు తెచ్చినా, ఆయుధ పోరాటం కారణంగా సాధారణ ప్రజలు ఉద్యమానికి దూరమయ్యారని రాజకీయ విశ్లేషకులు అభిప్రాయపడుతుంటారు.
తెలంగాణలో మారిన సామాజిక–రాజకీయ వాస్తవాలు
1980–90 దశకాలలో తెలంగాణ గ్రామీణ ప్రాంతాల సామాజిక పరిస్థితులు ఒకలా ఉండేవి.
రోడ్లు తక్కువ. కమ్యూనికేషన్ పరిమితం. ప్రభుత్వ యంత్రాంగం దూరంగా ఉండేది. అనేక ప్రాంతాల్లో భూవివాదాలు, సామాజిక అసమానతలు తీవ్రంగా ఉండేవి.
కానీ 2000 తర్వాత పరిస్థితులు వేగంగా మారాయి. విద్య విస్తరించింది. రవాణా వ్యవస్థ మెరుగుపడింది. మీడియా ప్రభావం పెరిగింది. సమాచార సాంకేతిక విప్లవం గ్రామాలకూ చేరింది.
ప్రభుత్వ సంక్షేమ కార్యక్రమాలు పేదల జీవితాల్లో ప్రత్యక్ష ప్రభావం చూపడం ప్రారంభించాయి. ఈ మార్పులు ఉద్యమ రాజకీయాలపై కూడా ప్రభావం చూపాయి. ఒకప్పుడు ఆయుధ పోరాటానికి అనుకూలంగా కనిపించిన పరిస్థితులు క్రమంగా ప్రజాస్వామ్య పరిష్కారాల వైపు మళ్లాయి.
ఇంటెలిజెన్స్ వ్యవస్థల పరిణామం – తెలంగాణ అనుభవం తెలంగాణలో శాంతి భద్రతల నిర్వహణ కేవలం పోలీసింగ్ కథ కాదు.
అది ఇంటెలిజెన్స్ ఆధారిత వ్యూహాల కథ కూడా. ఒకప్పుడు సంఘటన జరిగిన తర్వాత స్పందించే వ్యవస్థలు ఉండేవి. కానీ ఆధునిక కాలంలో సంఘటన జరగకముందే సమాచారం సేకరించడం,ప్రమాదాలను అంచనా వేయడం, నివారణ చర్యలు చేపట్టడం అత్యంత కీలకంగా మారింది. ఇక్కడే స్పెషల్ ఇంటెలిజెన్స్ బ్రాంచ్ (ఎస్ఐబీ) పాత్ర ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. ఎస్ఐబీ అనేది కేవలం సమాచార సేకరణ సంస్థ మాత్రమే కాదు. అది సామాజిక మార్పులను అధ్యయనం చేసే వ్యవస్థ. ఉద్యమాల స్వరూపాన్ని అర్థం చేసుకునే యంత్రాంగం. భవిష్యత్ ప్రమాదాలను ముందుగానే గుర్తించే విశ్లేషణ కేంద్రం.
కనిపించని విజయాల కథ
పోలీసు చర్యలు ప్రజలకు కనిపిస్తాయి. అరెస్టులు వార్తల్లో వస్తాయి. ఆపరేషన్లు చర్చనీయాంశమవుతాయి. కానీ ఇంటెలిజెన్స్ విజయాలు ఎక్కువగా కనిపించవు. ఒక హింసాత్మక ఘటన జరగకుండా అడ్డుకోవడం. ఒక యువకుడు తీవ్రవాద మార్గంలోకి వెళ్లకుండా నిలువరించడం. ఒక ప్రాంతంలో ఉద్రిక్తతలను ముందుగానే గుర్తించి నివారించడం. ఒక సమూహాన్ని సంభాషణల ద్వారా ప్రధాన స్రవంతిలోకి తీసుకురావడం.
ఇవి అన్నీ వార్తల శీర్షికలు కాకపోవచ్చు. కానీ సమాజానికి అవి అత్యంత విలువైన విజయాలు.
తుపాకీ శబ్దాల నుంచి అభివృద్ధి చర్చల వరకు
ఒకప్పుడు తెలంగాణలోని కొన్ని ప్రాంతాలు భద్రతా సవాళ్లకు కేంద్రాలుగా గుర్తించబడేవి. నేడు అదే ప్రాంతాల్లో రోడ్లు, పాఠశాలలు, సాగునీటి పథకాలు, సంక్షేమ కార్యక్రమాల గురించి చర్చ జరుగుతోంది. ఈ మార్పు ఒక్కరోజులో రాలేదు. దశాబ్దాలపాటు సాగిన పరిపాలనా కృషి, అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు, భద్రతా వ్యూహాలు, ప్రజల సహకారం కలిసి ఈ పరిస్థితిని తీసుకువచ్చాయి.
అందుకే నేటి తెలంగాణ కథ కేవలం ఉద్యమాల కథ కాదు. ఉద్యమాల నుంచి అభివృద్ధి వైపు జరిగిన పరిణామం కథ. భవిష్యత్తుకు తెలంగాణ ఇచ్చే సందేశం తెలంగాణ అనుభవం దేశానికి ఒక ముఖ్యమైన సందేశాన్ని ఇస్తుంది. సామాజిక అసమానతలు ఉంటే ఉద్యమాలు పుడతాయి. ప్రజల ఆకాంక్షలను నిర్లక్ష్యం చేస్తే అసంతృప్తి పెరుగుతుంది.
ప్రజాస్వామ్య వేదికలు బలపడితే శాంతియుత పరిష్కారాలు సాధ్యమవుతాయి. అభివృద్ధి ప్రజల గడప దాటితే తీవ్ర భావజాలాలకు స్థలం తగ్గుతుంది.
ఈ ప్రక్రియలో ప్రజాస్వామ్య సంస్థలు, రాజకీయ నాయకత్వం, అభివృద్ధి యంత్రాంగం, భద్రతా సంస్థలు—ముఖ్యంగా ఎస్ఐబీ వంటి సమాచార ఆధారిత వ్యవస్థలు—పరస్పరం పూరకంగా పనిచేసినప్పుడే శాశ్వత శాంతి, స్థిరత్వం సాధ్యమవుతుంది.
అందుకే వీర తెలంగాణ నుంచి వేరు తెలంగాణ వరకు సాగిన చరిత్రను అధ్యయనం చేస్తే ఒక స్పష్టమైన నిర్ధారణకు రావచ్చు. ప్రజల మద్దతు ఉన్న ఉద్యమాలు చరిత్రను మార్చగలవు. ప్రజాస్వామ్య మార్గం ఆ మార్పుకు శాశ్వత రూపాన్ని ఇస్తుంది. శాంతి–భద్రతలు ఆ మార్పును నిలబెడతాయి.